Tập cho con ăn dặm từ tháng thứ mấy là tốt nhất? Trong suốt 6 tháng đầu đời của mình, trẻ chưa bao giờ tiếp xúc với bất kỳ loại thức ăn nào khác ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức, cho nên mẹ cần cho trẻ thời gian thích nghi vớn món ăn mới. Do hệ tiêu hóa của bé còn non yếu nên hãy bắt đầu với thức ăn loãng, có vị ngọt như bột sữa sau đó thì từ từ tăng độ đặm đặc lên và cho thêm nhiều gia vị hơn.

1. Tập cho con ăn dặm từ tháng thứ mấy là tốt nhất?

Cho trẻ ăn dặm là việc mà tất cả các bậc phụ huynh nào cũng phải trải qua, vì khi trẻ lớn hơn, sữa mẹ sẽ không còn “đủ sức” để cung cấp dưỡng chất cần thiết cho bé nữa.

Tập cho con ăn dặm từ tháng thứ mấy là tốt nhất?

Khi bé phát triển thì nhu cầu dinh dưỡng cũng tăng cao. Sữa mẹ không còn là nguồn cung cấp duy nhất cho bé. Bé cần ăn dặm để bổ sung chất dinh dưỡng cho sự phát triển cả thể chất lẫn tinh thần. Đối với các bà mẹ trẻ không có kinh nghiệm thực tế thì luôn lo lắng và không biết mấy tháng nên cho trẻ ăn dặm là tốt nhất. Đặc biệt là các mẹ ít sữa cho con bú.

Theo các bác sĩ khoa Nhi thì trẻ em từ 4-6 tháng tuổi đã có thể tập ăn dặm. Lúc này hệ tiêu hóa của bé đã phát triển hoàn thiện hơn và có tiết ra một loại enzyme có tên amylase có chức năng tiêu hóa tinh bột. Tuy nhiên, trẻ được 6 tháng tuổi mới thật sự là câu trả lời chính xác nhất cho câu hỏi “Mấy tháng nên cho trẻ ăn dặm?”. Vì hệ tiêu hóa của trẻ dưới 6 tháng tuổi vẫn chưa có khả năng hấp thụ trọn vẹn protein từ thịt, cá, trứng, sữa… Trẻ dễ mắc các bệnh về đường ruột. Tuy nhiên, tùy theo cơ địa của mỗi bé mà câu trả lời cho thắc mắc “Mấy tháng nên cho trẻ ăn dặm là tốt nhất?” sẽ khác nhau. Độ tuổi cho trẻ ăn dặm nằm trong khoảng từ 4-6 tháng.

2. Các bước tập cho con ăn dặm đúng cách

Bé bắt đầu ăn dặm được coi là bước ngoặt lớn trong “quá trình dinh dưỡng” của con. Đây là giai đoạn có ảnh hưởng lớn tới sự phát triển thể chất, trí tuệ, sức khỏe,… của bé sau này. Vì thế, việc cho bé làm quen với thức ăn như thế nào là vô cùng quan trọng. Nếu ngay từ đầu, mẹ đã mắc sai lầm thì bé có thể sợ hãi thức ăn, dẫn đến biếng ăn và hấp thụ kém. Hiển nhiên, con sẽ không thể lớn nhanh và khỏe mạnh được. Vì thế, mẹ nhất thiết phải giới thiệu thức ăn cho bé một cách bài bản theo từng bước dưới đây, để việc ăn dặm thực sự trở thành một điều vô cùng hấp dẫn với con.

Bước 1 – Để ý xem bé đã sẵn sàng ăn dặm chưa

“Khi nào thì có thể bắt đầu cho con làm quen với thức ăn ngoài sữa mẹ?” Đó là câu hỏi khiến nhiều mẹ – nhất là những mẹ lần đầu sinh con tỏ ra lúng túng. Bởi không phải cứ hết “cữ” bú mẹ trong 6 tháng đầu là bé nào cũng chuyển thẳng sang bước tiếp theo đâu nhé. Hoặc có những mẹ ít sữa, con không thể bú hoàn toàn được thì mẹ có thể “thử” xem con đã có thể ăn dặm trước 6 tháng được chưa, cách “tìm manh mối” như sau :

– Để ý hoạt động miệng của con: Bé không cần phải mọc răng trước khi bắt đầu ăn dặm, vì thức ăn ban đầu hầu hết là rất mềm, lỏng. Mẹ chỉ cần để ý thấy con bắt đầu “túm” lấy tất cả mọi thứ trong tầm tay và cho vào miệng để gặm, thay vì chỉ mút thì đó là tín hiệu mà bé có thể làm quen với thức ăn được rồi.

– Bé tập trung vào thức ăn: Lúc mẹ thấy bé hay nhìn chằm chằm vào bất cứ món gì trên bàn và cố gắng đưa tay với lấy, cho vào miệng “mút mát”, đó cũng là lúc mẹ có thể cho con “bốc bải” một chút thức ăn được.

– Ngồi yên: Khi bé chịu ngồi yên trên ghế để mẹ cho ăn, giữ đầu thẳng lên mà không cần sự hỗ trợ nào thì thực sự là thời điểm thích hợp nhất để bắt đầu “bước ngoặt” mới của mình rồi. Tuy nhiên, mẹ có thể nên mua cho bé ghế ăn có lưng tựa, và dùng gối/chăn để giữ cho đầu bé được cố định.

Bước 2 – Chuẩn bị ngũ cốc cho bé: Thức ăn đầu tiên cho bé phải mềm, mịn để con dễ ăn, dễ tiêu hóa. Mẹ có thể cho con ăn cháo loãng, hoặc 1 chút bột ngũ cốc pha loãng với sữa mẹ hay sữa công thức. Lưu ý: Mẹ tuyệt đối không cho bé dùng sữa bò trong giai đoạn này.

Bước 3 – Để bé cảm thấy thoải mái với thức ăn: Điều này vô cùng quan trọng vì nó quyết định việc con sẽ hào hứng với chuyện ăn dặm, hay tỏ ra sợ hãi nó. Vì thế, mẹ vội xúc những thìa thật to và cố “nhồi nhét” cho con. Thay vào đó, chỉ nên lấy chút xíu thức ăn vào thìa và đưa lại gần miệng và mũi để bé có thể ngửi thấy và bắt đầu “nhấm nháp” từ từ. Đôi khi, mẹ có thể “giả vờ” đưa thìa thức ăn vào miệng cho bé, nhưng lại lập tức kéo ra rồi lại đưa vào, lặp lại vài lần như thế giống như đang chơi một trò chơi thú vị. Kết quả là bé sẽ cố gắng ăn được chỗ thức ăn đó với tâm trạng vui vẻ, hứng thú. Tuy nhiên, mẹ tuyệt đối không đánh lạc hướng bé bằng cách mở TV, mở nhạc hay bất cứ hoạt động nào khác khiến bé mất tập trung vào bữa ăn.

Bước 4 – Thử nghiệm tỉ lệ: Khi bé đã bắt đầu quen với ngũ cốc, mẹ hãy thử thêm bớt lượng thức ăn mỗi bữa, hoặc tăng/giảm lượng sữa công thức/sữa mẹ xem phản ứng của con thế nào để rút ra chế độ ăn phù hợp nhất cho bé. Sau đó, mẹ cũng nên bắt đầu cho con làm quen với rau củ và hoa quả bằng cách thêm chút chuối nghiền, rau nghiền vào cháo/ bột cho bé ăn.

Bước 5 – Dừng lại khi con chưa sẵn sàng: Nếu bé không hề tỏ ra quan tâm tới thức ăn, không chịu chấp nhận bất cứ món gì hoặc đã chán ăn rồi thì mẹ nên lập tức dừng lại. Tuyệt đối không ép con vì có thể gây ra những hệ quả không tốt. Hãy chờ đến một thời điểm khác – khi bé đã thực sự sẵn sàng.

3. Bắt đầu ăn dặm với 1 nhóm thực phẩm rồi đến nhiều nhóm thực phẩm

Dù là ăn dặm nhưng trẻ vẫn cần được bổ sung 4 nhóm chất dinh dưỡng chủ yếu đó là đường bột, đạm, chất béo và vitamin, khoáng chất, chất xơ, việc tiếp xúc với đầy đủ các nhóm chất này còn kích thích vị giác của trẻ phát triển, tạo cảm giác hứng thú trong ăn uống. Tuy nhiên, mẹ cần cho trẻ ăn thử từng nhóm một vì mẹ không thể biết được trẻ bị dị ứng với loại thực ăn nào và trẻ có bị rối loạn tiêu hóa khi ăn chúng hay không.

Cho nên, khi thử cho trẻ ăn món mới, mẹ nên cho trẻ ăn với số lượng ít và quan sát phản ứng của trẻ sau khi ăn, nếu trẻ bị nổi ban, ngứa ngáy, nôn ói, tiêu chảy hoặc bất cứ dấu hiệu bất thường nào khác thì mẹ nên dừng việc cho bé ăn món đó lại và đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Thông thường, trẻ cần từ 5-7 ngày để làm quen với thức ăn mới, sau giai đoạn nếm thử tất cả các nhóm thức ăn thì mẹ có thể phối hợp thực phẩm ở từng nhóm khác nhau để cân bằng dinh dưỡng và tạo cảm giác ngon miệng cho trẻ khi ăn. Một số loại thực phẩm tiêu biểu của 4 nhóm chất dinh dưỡng:

  • Nhóm đường bột: gạo, khoai, yến mạch, đây là nhóm cung cấp năng lượng chủ yếu cho bé. Mẹ có thể  nghiền cháo, khoai cho bé làm quen hoặc nấu cháo yến mạch làm phong phú thêm bữa ăn cho trẻ.
  • Nhóm chất đạm: thit, cá, trứng,…Mẹ nên chú ý cho trẻ ăn cả đạm động vật và đạm thực vật (các loại đậu đỗ…) để giúp bé phát triển tốt hơn. Không nên cho trẻ ăn quá nhiều chất đạm nếu không muốn hệ tiêu hóa non nớt của bé bị tôn thương.
  • Nhóm chất béo: Mẹ có thể trộn 1 thìa dầu ăn (dầu mè/dầu gấc/oliu) vào thức ăn của bé sau khi nấu chín, hoặc cho bé dùng thêm phô mai, bơ…  để bổ sung nhóm thực phẩm này. Tuy nhiên, mẹ chỉ nên dùng dầu gấc 2-3 lần/tuần để phòng tránh tình trạng vàng da ở trẻ sơ sinh do thừa tiền vitamin A.
  • Nhóm vitamin và khoáng chất, chất xơ: các loại rau, củ, quả, mẹ có thể cho trẻ ăn trái cây nghiên hoặc nước ép hoa quả vào các bữa ăn phụ để phòng tránh táo bón ở trẻ và tăng cường sức đề kháng.

4. Cho bé ăn dặm lần đầu tiên như thế nào tốt?

Bữa ăn dặm nên được tách ra riêng biệt so với cữ sữa của bé. Một phần là để cho bé nhận thức đc đó là ăn dặm, phần khác quan trọng hơn là để phòng ngừa khả năng rối loạn tiêu hóa có thể xảy ra nếu kết hợp thực phẩm nào đó với sữa. Thời gian cho ăn hay được khuyên là 9 – 10h sáng, thời điểm bé tỉnh táo và dễ dàng hợp tác.

Tuy nhiên giờ ăn có thể thay đổi để phù hợp với lịch sinh hoạt của từng gia đình. Một gợi ý là cho bé ăn gần hoặc trùng giờ với giờ ăn của cả nhà để bé có thể hưởng niềm vui ăn uống cùng mẹ và mọi người. Cần lưu ý tới các giấc ngủ của bé, tránh cho bé ăn trong lúc ngái ngủ dễ khiến bé không thoải mái. Để việc ăn uống diễn ra thuận lợi, vui vẻ và hợp tác trong lần ăn dặm đầu tiên mẹ nên chuẩn bị:

  • Một chiếc bàn ăn phù hợp với bé nếu bé có thể ngồi vững. Bộ dụng cụ để bé tập dặm ăn như bát, đĩa nhiều ngăn, muỗng, cốc nước, thìa nước… các vật dụng nên làm bằng chất liệu nhựa tốt để tránh gây tổn thương miệng bé trong quá trình ăn.
  • Khăn vải hoặc khăn ướt để lau miệng cho bé trong quá trình ăn và sau khi ăn xong. Ngoài những chuẩn bị dụng cụ trên, mẹ cũng cần chuẩn bị tinh thần bởi bé có thể vừa ăn vừa phun thức ăn hoặc không chịu ăn, đây là điều hết sức bình thường khi bé mới bắt đầu ăn dặm. Mẹ cần phải kiên trì và tập cho bé quen dần với việc này. Nếu bé không chịu ăn nghĩa là bé chưa thích mùi vị thức ăn đó, mẹ không nên ép bé ăn. Bữa ăn tới, mẹ hãy chế biến món ăn khác, khoảng 3 ngày sau, mẹ có thể tiếp tục cho bé làm quen với mùi vị thức ăn mà bé từng không thích.
  • Thời gian ăn: Để bé hợp tác với việc ăn dặm tốt nhất, mẹ nên cho bé ăn dặm ngay sau khi bé vừa ngủ dậy. Sau một đêm, lượng sữa còn lại trong cơ thể bé đã được tiêu hóa gần hết, bé chắc chắn sẽ đói và háu ăn vào sáng sớm. Mẹ nên chờ bé tỉnh ngủ và chuẩn bị đầy đủ thực đơn, tư thế, tinh thần để cho bé ăn dặm.
  • Thực đơn ăn dặm: Bữa ăn dặm đầu tiên của bé, mẹ nên cho bé ăn bột loãng để bé làm quen dần với thực đơn ăn dặm. Mẹ tuyệt đối không cho bé ăn bột đặc vào lần đầu tiên vì bé chưa quen và có thể bị sặc thức ăn dẫn tới nguy cơ tắc đường thở rất cao. Khi bé bước sang tháng thứ 7, mẹ có thể tập cho bé ăn bột đặc và ăn cháo từ tháng thứ 8.
  • Lượng thức ăn: Trong lần đầu ăn dặm, mẹ chỉ nên cho bé nếm thử 5ml bột ăn dặm (khoảng 2 -3 thìa café). Mẹ tiếp tục cho bé ăn khoảng 3 ngày với lượng thức ăn trên. Khi nhận thấy bé hợp tác và muốn ăn thêm nhiều hơn, mẹ tăng từ từ cho bé lên 10ml – 20ml – 40ml – 60ml bột/bữa tùy theo khả năng ăn của bé.

5. Những vấn đề có thể xảy ra khi bé ăn dặm lần đầu

Bé không chịu ăn: Có thể bé không thích mùi vị thức ăn đó mà thích mùi vị khác. Mẹ có thể dừng bữa ăn lại hoặc sử dụng tay lấy thức ăn và quét xung quanh miệng để bé liếm láp. Nếu bé vẫn không chịu, tốt nhất mẹ dừng lại và cho bé ăn lại sau 1 – 2 tuần.

Bé nghẹn, khó nuốt: Điều này sẽ dễ dàng xảy ra với một số bé ăn dặm lần đầu nếu mẹ chưa khéo léo cho con ăn. Cách xử lí tốt nhất mẹ nên dừng bữa ăn và kiểm tra xem có phải bột quá đặc hay còn lợn cợn nhiều. Hãy đảm bảo bột loãng và nhuyễn. Đồng thời nên cho bé ăn từ từ, kèm theo chút nước lọc để hỗ trợ bé.

Bé nôn trớ: Có vẻ bé đã đầy bụng rồi đó mẹ. Hãy dừng bữa ăn, lau sạch sẽ người cho bé và giúp bé uống một chút nước ấm, để bé nghỉ ngơi. Hãy bắt đầu cho bé uống sữa sau 1 tiếng tiếp theo vì lượng thức ăn trong người bé đã không còn nhiều. cháo ăn dặm.

Bé không muốn ăn: Nếu bé không hợp tác, khóc lóc, đẩy thức ăn mẹ cũng đừng lo lắng và ép bé ăn. Có thể bé chưa đói hoặc không quen mùi vị thức ăn. Tốt nhất hãy dừng bữa ăn lại và cho bé ăn vào lần sau.

Bé đi tiêu lỏng sau bữa ăn dặm đầu tiên: Điều này thường xuyên xảy ra với các bé lần đầu ăn dặm do hệ tiêu hóa của bé chưa sẵn sàng đón nhận lượng thực phẩm mới. Mẹ có thể theo dõi phân tiêu trong 3 ngày, cho bé ăn với số lượng ít. Nếu bé vẫn đi phân lỏng nghĩa là bé không hợp thực phẩm đó. Còn nếu bé dần đi đặc lại nghĩa là mẹ đã thành công khi cho bé ăn dặm.

Thực tế, một số mẹ đã loại bỏ thức ăn bé không thích như cà rốt, khoai tây chẳng hạn, với lý do hết sức đơn giản bởi bé đã từng không chịu hợp tác với mùi vị đó ở bữa ăn trước. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, thời điểm hiện tại bé có thể không thích mùi vị đó, nhưng khoảng vài ngày sau mẹ cho bé thử lại, bé có thể sẽ hợp tác và ăn ngon lành. Vì vậy, mẹ đừng bỏ lỡ bất kỳ thực phẩm giàu dinh dưỡng nào dù lần đầu bé chưa chịu hợp tác nhiều.